- 23 Kasım 2025
- 1,003
- 59
Linux Sunucuda TAR–GZIP ile Yedekleme
Günümüz dijital dünyasında veri, işletmelerin ve bireylerin en değerli varlıklarından biridir. Sunucu arızaları, siber saldırılar veya insan hataları gibi beklenmedik durumlar, veri kaybına yol açarak ciddi sonuçlar doğurabilir. İşte bu noktada düzenli ve güvenilir yedekleme stratejileri hayati önem taşır. Linux sunucularda `tar` ve `gzip` komutlarının birleşimi, esnek ve etkili bir yedekleme çözümü sunar. Bu yöntem, dosya ve dizinleri tek bir arşiv dosyası altında toplayıp disk alanından tasarruf etmek için sıkıştırarak veri bütünlüğünü korumanıza yardımcı olur. Bu makalede, `tar` ve `gzip` kullanarak Linux sunucularınızda nasıl yedekleme yapabileceğinizi, bu araçların inceliklerini ve yedekleme stratejilerinin en iyi uygulamalarını derinlemesine inceleyeceğiz. Amacımız, sunucu yedekleme süreçlerinizi daha sağlam ve yönetilebilir kılmaktır.
TAR Nedir ve Nasıl Çalışır?
`tar` (Tape Archiver) komutu, Linux sistemlerinde dosya ve dizinleri tek bir arşiv dosyası halinde bir araya getirmek için kullanılan güçlü bir araçtır. Adından da anlaşılacağı gibi, başlangıçta manyetik bant sürücülerine veri yazmak için geliştirilmiştir, ancak günümüzde genellikle dosya sistemleri arasında veya ağ üzerinden veri transferi ve yedekleme amacıyla kullanılır. `tar` kendi başına bir sıkıştırma işlemi yapmaz; yalnızca birden fazla dosya ve dizini tek bir paket içinde düzenler. Örneğin, bir web sitesinin tüm dosyalarını ve veritabanı yedeklerini tek bir `.tar` uzantılı dosyada toplamak, yönetimi ve taşınabilirliği oldukça kolaylaştırır. `tar` komutunun temel kullanımı basittir, ancak esnekliği sayesinde birçok farklı senaryoya uyarlanabilir. Bu araç, özellikle dizin yapısını koruma yeteneğiyle öne çıkar.
GZIP Nedir ve Sıkıştırma Mantığı
`gzip` (GNU Zip) ise Linux sistemlerinde dosyaları sıkıştırmak için kullanılan popüler bir yardımcı programdır. Tek başına çalışan bir araç olup, sıkıştırma algoritması sayesinde dosya boyutunu önemli ölçüde küçültebilir. Özellikle metin tabanlı dosyalar, log dosyaları veya yedekleme arşivleri gibi tekrar eden veri yapılarına sahip dosyalarda `gzip` oldukça etkilidir. Sıkıştırma işlemi sonucunda `.gz` uzantılı yeni bir dosya oluşur ve orijinal dosya genellikle silinir (isteğe bağlı olarak korunabilir). `gzip` komutunun temel amacı, disk alanından tasarruf etmek ve ağ üzerinden veri transferini hızlandırmaktır. `tar` ile birlikte kullanıldığında, `tar`'ın oluşturduğu büyük arşiv dosyasını sıkıştırarak daha verimli bir yedekleme çözümü sunar. Bu kombinasyon, hem dosya bütünlüğünü korur hem de depolama gereksinimlerini optimize eder.
TAR–GZIP ile Yedekleme Komutları
`tar` ve `gzip` komutlarını birleştirerek güçlü bir yedekleme mekanizması oluşturmak oldukça kolaydır. En sık kullanılan komut `tar -czvf` şeklindedir. Burada `-c` (create) yeni bir arşiv oluşturur, `-z` (gzip) arşivleme işlemi sırasında `gzip` sıkıştırmasını kullanır, `-v` (verbose) işlemi ayrıntılı olarak gösterir ve `-f` (file) arşiv dosyasının adını belirtir. Örneğin, `/var/www/html` dizinini yedeklemek için `tar -czvf /yedekler/web_sitesi_yedegi_$(date +%Y%m%d).tar.gz /var/www/html` komutu kullanılabilir. Bu komut, ilgili dizini sıkıştırılmış bir `.tar.gz` dosyasına dönüştürür ve dosyayı `/yedekler` dizinine kaydeder. Yedekleme dosyasının adına tarih eklenmesi, farklı yedekleri ayırt etmeyi kolaylaştırır. Yedeklenen bir dosyayı geri yüklemek için ise `tar -xzvf yedek_dosyasi.tar.gz -C /hedef/dizin` komutu kullanılır. Burada `-x` (extract) arşivden dosyaları çıkarır, `-z` ve `-v` aynı işlevleri görür, `-f` arşiv dosyasını belirtir ve `-C` (change directory) dosyaların hangi dizine çıkarılacağını belirler.
Otomatik Yedekleme İçin Cron Kullanımı
Manuel yedekleme süreçleri, düzenli ve sürekli bir koruma sağlamak için yetersiz kalabilir. Bu nedenle, Linux sunucularda otomatik yedekleme için `cron` zamanlama hizmetini kullanmak büyük önem taşır. `cron`, belirli zamanlarda komutları veya betikleri çalıştırmak için kullanılan bir araçtır. Örneğin, her gece belirli bir saatte yedekleme almak için bir `cron` işi tanımlayabilirsiniz. İlk olarak, yedekleme komutlarınızı içeren basit bir shell betiği oluşturmanız faydalı olacaktır. Bu betik, `tar -czvf` komutunu kullanarak yedeklemeyi gerçekleştirebilir ve belirli bir dizine kaydedebilir. Ardından, `crontab -e` komutunu kullanarak `cron` yapılandırma dosyasını açabilir ve betiğinizi çalıştırmak için bir giriş ekleyebilirsiniz. Örneğin, `@daily /opt/yedekleme_betigi.sh` komutu, betiğinizi her gün otomatik olarak çalıştıracaktır. Başka bir deyişle, bu yöntem sayesinde insan müdahalesine gerek kalmadan verilerinizin düzenli olarak yedeklenmesini sağlayabilirsiniz.
Yedekleme Stratejileri ve En İyi Uygulamalar
Etkili bir yedekleme stratejisi, sadece veriyi kaydetmekle kalmaz, aynı zamanda felaket anında hızlı ve eksiksiz kurtarma imkanı da sunar. Bu nedenle, yedekleme dosyalarının nerede saklanacağı ve ne sıklıkla alınacağı kritik öneme sahiptir. "3-2-1 kuralı" bu konuda harika bir başlangıç noktasıdır: verilerinizin en az üç kopyasını bulundurun, bunları en az iki farklı medya türünde saklayın ve bir kopyayı şirket dışı, uzak bir konumda tutun. Örneğin, sunucunuzdaki disk dışında, ayrı bir ağ depolama biriminde (NAS) veya bulut tabanlı bir depolama hizmetinde yedeklerinizi saklayabilirsiniz. Ayrıca, yedekleme sıklığı da verinin kritiklik düzeyine göre belirlenmelidir; günlük, haftalık veya aylık yedeklemeler farklı ihtiyaçlara cevap verir. Ek olarak, yedekleme dosyalarının belirli bir süre sonra otomatik olarak temizlenmesini (eski yedekleri silmek) sağlayan bir saklama politikası belirlemek, disk alanını verimli kullanmanızı sağlar.
Yedekleme Güvenliği ve Doğrulaması
Yedeklenen verilerin güvenliği, en az yedekleme işleminin kendisi kadar önemlidir. Yedekleme dosyaları genellikle hassas bilgiler içerdiğinden, yetkisiz erişime karşı korunmaları gerekir. Bu nedenle, yedekleme dizinlerine doğru dosya izinlerini ayarlamak, güçlü parolalar kullanmak ve mümkünse yedekleme dosyalarını şifrelemek önemlidir. Örneğin, `gpg` veya `openssl` gibi araçlarla yedekleme arşivlerini şifreleyebilirsiniz. Ayrıca, yedekleme işleminin başarılı bir şekilde tamamlandığını doğrulamak için loglama mekanizmalarını kullanmak ve hata durumlarında bildirim almak, potansiyel sorunları erken tespit etmenize yardımcı olur. Ancak en kritik adım, yedeklerin gerçekten çalışır durumda olduğunu düzenli olarak test etmektir. Belirli aralıklarla yedekleme dosyalarından rastgele birini alıp ayrı bir test ortamında geri yükleyerek veri bütünlüğünü ve kurtarılabilirlik yeteneğini kontrol etmek, gerçek bir felaket anında sürprizlerle karşılaşmamanızı sağlar.
