vmstat ile Bellek ve CPU Analizi

Trafiksiz bir sunucunun performansını güvenilir bir şekilde izlemek için temel araçlardan biri olan vmstat, bellek, CPU ve I/O hakkında anlık ve geçmişe dönük özetler sunar. Bu başlık altında, vmstat’nin temel çıktısını anlamlandırma, sorun tespitine yönelik yaklaşım ve pratik kullanım örneklerini ele alacağım.

Giriş ve temel kavramlar
vmstat (virtual memory statistics) çıktısı dört ana bölüm sağlar: procs (işlem durumları), memory (bellek kullanımı), swap (tanalı alan ve swap aktivitesi) ve blki/o (blok cihaz I/O istatistikleri). Ayrıca cpu suratı ve çeşitli toplamsal alanlar görülür. Örneğin: r ve b sütunları bekleyen ve kilitli süreçleri gösterir; swpd, free, buff, cache bellek durumunu özetler; si/so değerleri swap aktivitesine işaret eder; si ise swap in, so ise swap out olarak hareket eder.

Bellek analizi için pratik ipuçları

• Boş bellek eksikliği ve artan cache/buff değerleri arasındaki farkı izlemek: free değeri çok düşükse ve cache/buff yüksekse bellek hâlâ kullanılabilir durumda demektir; kritik olan, kernelin reclaim etmesi gereken durumlarda swap kullanımıdır.
• Swap kullanımı artıyorsa, fiziksel bellek yetersizliğini gösterir. swpd değeri sıfıra yakınken performans problemleri genelde CPU veya I/O bozukluklarından kaynaklanır.
• Yığınlar arasındaki bellek kullanımı ile süreçler arasındaki aşırı bellek tüketimini tespit etmek için r/b sütunlarını takip edin: uzun süreli yüksek r ve düşük b, işlemci yoğunluğunu; yüksek b ise bekleyen süreçlerin I/O veya kilitlenmeden kaynaklandığını işaret eder.

CPU alanını okumak ve sorun tespiti

• us, sy ve id sütunları sırasıyla kullanıcı modu, kernel modu ve boşta geçen CPU yüzdelerini verir. us ve sy değerlerinin sürekli yüksek olması, CPU darboğazını işaret eder; id ise şu anda kullanılmadığını gösterir.
• ni (nice) değeri varsa, öncelik sınıflandırmasına bağlı olarak CPU süresi farklı süreçler arasında paylaştırılır. Düşük nice değeriyle çalışan süreçler, belirli bir süre içinde adil paylaşıma uygun olarak çalışır.

Gerçek dünya kullanımı: senaryo örneği
Bir haber akışı sunucusunun VM performansını izlerken, 5 dakikalık aralıklarla vmstat çalıştırırsınız. r b swpd free buff cache si so bi bo in cs us sy id wa st gibi sütunları okuyun. Örneğin sabah 9’da r değeri 10’a yükselip kısa süreli b artışı göründüyse, CPU-tıkaç/IO tamponlarıyla ilgili bir darboğaz olabilir. swap kullanımı artıyorsa bellek kapasitesini artırmayı veya uygulama tarafında bellek sızıntısı/yanlış konfigürasyonu incelemeyi düşünün.

İpucu ve güvenilirlik

• vmstat’i düzenli olarak görmek için zaman aralıklarıyla çalıştırın: vmstat 300 48 gibi; bu, 5 dakikalık aralıklarla 48 ölçüm getirir ve trendleri ortaya koyar.
• Toplam toplamı değil, devreler halinde değişimi izleyin: belirli saatlerde kısıtlı bir faaliyette CPU kullanımı yaygındır; yoğun I/O dönemleri bellek etkinliğini değiştirebilir.
• Diğer araçlarla birleştirmek, doğruluğu artırır: iostat ile disk I/O, mpstat ile çoklu CPU çekirdeklerinin durumunu görmek, grafana veya Prometheus ile korelasyon kurmak net sonuçlar verir.

Bu konudaki deneyimleriniz ve vmstat çıktılarınızla hangi desenleri gördünüz? Özellikle belirli bir olay karşısında bellek ve CPU göstergelerini nasıl yorumladınız, hangi değişiklikler değer kazandı?