Linux boot süreci yöntemleri

Linux Boot Süreci Yöntemleri​

Linux işletim sisteminin başlatılması, karmaşık ve çok aşamalı bir süreçtir. Bu süreç, bilgisayarın donanımının aktif hale getirilmesinden, çekirdeğin yüklenmesine ve kullanıcı arayüzünün başlatılmasına kadar birçok farklı adımı içerir. Başlatma süreci, sistem yöneticileri ve geliştiriciler için temel bir anlayış gerektirir, çünkü sistem sorunlarının giderilmesi ve optimizasyonu için kritik bir öneme sahiptir. Farklı başlatma yöntemleri, sistem performansını, güvenliğini ve esnekliğini etkileyebilir. Bu nedenle, Linux sistem yöneticilerinin farklı başlatma yöntemlerini ve bunların özelliklerini anlaması önemlidir.

BIOS ve UEFI Aşaması​

Bir Linux sisteminin başlatılması, genellikle BIOS (Temel Giriş/Çıkış Sistemi) veya UEFI (Birleşik Genişletilebilir Ürün Yazılımı Arayüzü) aşamasıyla başlar. Bu aşamada, bilgisayarın donanımı başlatılır ve POST (Güç Kendi Kendine Testi) gerçekleştirilir. POST, sistemin temel donanım bileşenlerinin düzgün çalıştığını doğrular. Ardından, BIOS veya UEFI, başlatılabilir bir cihaz arar. Bu genellikle sabit disk, SSD veya USB sürücüsü olabilir. Başlatılabilir bir cihaz bulunduğunda, BIOS veya UEFI, cihazın ilk sektörünü (MBR - Ana Önyükleme Kaydı) okur ve buradan önyükleme yükleyicisini çalıştırır. Bu aşama, sistemin hangi işletim sistemini başlatacağını belirleyen kritik bir adımdır.

Önyükleme Yükleyicisi (Bootloader)​

Önyükleme yükleyicisi, işletim sisteminin çekirdeğini belleğe yüklemek ve başlatmakla görevli bir yazılımdır. Linux sistemlerinde en yaygın kullanılan önyükleme yükleyicileri GRUB (GNU GRand Unified Bootloader) ve LILO'dur (Linux Loader). Önyükleme yükleyicisi, kullanıcının hangi işletim sistemini başlatmak istediğini seçmesine olanak tanır (birden fazla işletim sistemi kuruluysa). Ayrıca, çekirdeğe parametreler aktarabilir ve başlatma sürecini özelleştirebilir. GRUB, daha gelişmiş özelliklere sahip olduğu ve daha esnek olduğu için günümüzde daha yaygın olarak kullanılmaktadır. GRUB, yapılandırma dosyaları aracılığıyla kolayca özelleştirilebilir ve farklı başlatma seçenekleri sunabilir.

Çekirdek (Kernel) Başlatma​

Çekirdek, işletim sisteminin kalbidir ve donanım ile yazılım arasındaki temel etkileşimi sağlar. Önyükleme yükleyicisi tarafından belleğe yüklenen çekirdek, donanımı başlatır ve sistemin temel işlevlerini yerine getirmek için gerekli sürücüleri yükler. Çekirdek ayrıca, sistemin bellek yönetimini, süreç yönetimini ve dosya sistemi yönetimini de yapar. Çekirdek başlatma sırasında, donanım aygıt ağacını (device tree) okur ve donanım kaynaklarını yapılandırır. Daha sonra, kök dosya sistemini bağlar ve ilk kullanıcı uzayı sürecini (init süreci) başlatır.

Init Süreci ve Sistem Hizmetleri​

Init süreci, Linux sisteminin ilk kullanıcı uzayı sürecidir ve sistemin geri kalanının başlatılmasından sorumludur. Geleneksel olarak, SysVinit kullanılırdı, ancak günümüzde Systemd daha yaygın olarak kullanılmaktadır. Init süreci, sistem hizmetlerini başlatır, kullanıcı oturumlarını yönetir ve sistemin genel işlevselliğini sağlar. Systemd, daha modern ve paralel bir başlatma sistemi olduğu için sistemin daha hızlı başlatılmasını sağlar. Systemd, hizmetlerin bağımlılıklarını yönetir ve sistem kaynaklarını daha verimli kullanır.

Çalışma Seviyeleri (Runlevels)​

Çalışma seviyeleri, Linux sisteminin hangi modda çalışacağını belirleyen önceden tanımlanmış yapılandırmalardır. Örneğin, tek kullanıcı modu (single-user mode) sadece yönetici erişimine izin verirken, grafik arayüz modu (graphical mode) kullanıcı arayüzünü başlatır. SysVinit, farklı çalışma seviyelerini tanımlamak için sayısal değerler kullanır (örneğin, 0: kapatma, 6: yeniden başlatma). Systemd ise çalışma seviyeleri yerine "hedef" kavramını kullanır ve daha esnek bir yapılandırma sağlar. Çalışma seviyeleri, sistem yöneticisinin sistemin davranışını belirli bir amaca yönelik olarak özelleştirmesine olanak tanır.

Grafik Arayüz ve Kullanıcı Oturumu​

Başlatma sürecinin son aşaması, grafik arayüzün (GUI) başlatılması ve kullanıcı oturumunun açılmasıdır. Grafik arayüz, kullanıcının sistemi etkileşimli olarak kullanmasını sağlar. Yaygın kullanılan grafik arayüzleri arasında GNOME, KDE ve XFCE bulunur. Grafik arayüz başlatıldıktan sonra, kullanıcı kimlik bilgilerini girerek oturum açabilir. Oturum açıldıktan sonra, kullanıcı uygulamaları çalıştırabilir, dosyalara erişebilir ve sistemi yönetebilir. Grafik arayüz, kullanıcının sistemle etkileşim kurmasının en kolay ve kullanıcı dostu yoludur.